Sažetak
Bosna i Hercegovina gradi sveobuhvatnu, višeslojnu nadzornu državu u oba entiteta — bez demokratske ovlasti, bez javne transparentnosti, bez nezavisnog nadzora i bez ijednog konsolidovanog javnog inventara onoga što je raspoređeno. Ovaj zapis dokumentuje tehničke sisteme, političke mreže koje ih kontrolišu, međunarodne aktere koji u njih prodiru i strukturne uslove koji zloupotrebu čine ne samo mogućom nego neizbježnom.
Dvije paralelne nadzorne arhitekture rade preko podijeljene upravne strukture BiH. U Federaciji je platforma Renata (IT Odjel d.o.o. Mostar, Marko Laco) raspoređena u najmanje četiri kantona, s prepoznavanjem lica nad 30+ godina državnih fotografija, mapiranjem telekom grafa iz jednog telefonskog broja i bulk uvozom lokacijskih podataka pretplatnika. U Kantonu Sarajevo platforma SPARTA (MIBO Komunikacije) nudi 61-megapikselni AI video-nadzor, „verifikaciju osoba i vozila" i monopol na kalibraciju radara u cijeloj Federaciji. U Republici Srpskoj sistem Safe City (Prointer ITSS, pod kontrolom Igora Dodika) raspoređuje 505+ Dahua kamera u 27 opština.
Svaka glavna politička frakcija kontroliše segment nadzornog aparata, a svako rukovodstvo umiješano je u afere koje vode direktno do sistema koje nadgleda. Premijer FBiH umiješan je u aferu „Spengavanje"; ministar sigurnosti je dva puta osuđivani bivši policajac pod istragom za iznudu; nekadašnji šef OSA-e sankcionisan je od strane SAD-a zbog 100+ slučajeva nezakonitog prisluškivanja. Korporativna mreža iza infrastrukture vodi do izraelskog biznismena koji istovremeno održava odnose i s HDZ-om i sa SNSD-om, dok ista mreža pokušava isporučiti i tehnologiju koja broji glasove na izborima.
Ne postoji nijedan javni izvor koji daje konsolidovan broj svih radara, kamera, ANPR uređaja i nadzornih sistema raspoređenih bilo gdje u BiH — ni na državnom, ni na entitetskom, ni na kantonalnom nivou. — iz izvještaja
Tri platforme, tri entiteta
Nijedna od tri glavne platforme nije puki alat za saobraćajne prekršaje. Renata se u vlastitim materijalima IT Odjela opisuje kao „napredni modularni sistem koji objedinjuje ključne policijske baze podataka" s automatskim čitanjem tablica, detekcijom prekršaja u realnom vremenu i centralizovanim upravljanjem podacima — policajcu su, navodno, potrebne „samo tri sekunde" da dobije potpune informacije o vozilu, vlasniku, potjernicama i kaznama. SPARTA se opisuje kao platforma za „automatizovano upravljanje javnom sigurnošću" s „aktivnom prevencijom kriminalnih radnji". Safe City u RS raspoređuje isključivo Dahua hardver. Tabela ispod sažima tri glavne platforme i ko ih gradi.
| Platforma | Graditelj | Entitet / opseg | Ključne mogućnosti | Hardver |
|---|---|---|---|---|
| Renata | IT Odjel d.o.o. (Marko Laco) | Federacija — najmanje 4 kantona (ZDK, HNK, K10, PK) | ANPR (312.000+ vozila/dan), prepoznavanje lica, telekom graf, bulk lokacije, OWIS DMS | Hikvision / razno (vendor-nezavisno) |
| SPARTA | MIBO Komunikacije (Marko Boštjančič) | Kanton Sarajevo (~420.000 stanovnika) | 61MP AI video, verifikacija osoba/vozila, monopol na verifikaciju radara u FBiH | Avigilon / Vigilate Vision |
| Safe City („Bezbjedan grad") | Prointer ITSS (Igor Dodik / Infinity) | Republika Srpska — 27 opština | 505+ kamera, ANPR (47 čitača, >95% tačnost), prepoznavanje lica (40+ kamera) | Dahua |
Renata: od saobraćajnog alata do platforme za nadzor populacije
Renata se sastoji od najmanje četiri javno dokumentovana modula — SOC (centar koji objedinjuje LPR/ANPR kamere, radare i IoT uređaje), CyberCop (mobilna aplikacija koja pretvara policajčev telefon u LPR i, kako je otkriveno na konferenciji u aprilu 2026., u uređaj za prepoznavanje lica), Patrol (kompletna karta gdje je svaki policajac u svakom trenutku) i Crime (objedinjeni dosjei osumnjičenih s ličnim podacima, dokumentima, medijima i povezanim slučajevima). Uz njih ide i OWIS DMS — sistem za upravljanje dokumentima koji IT Odjel raspoređuje u istim institucijama (MUP HNŽ, Agencija za statistiku BiH). Isti vendor tako kontroliše i sistem koji posmatra građane i sistem koji upravlja internim policijskim dokumentima o tim građanima.
Na zatvorenoj konferenciji u aprilu 2026. demonstrirane su mogućnosti kojih nema na javnom sajtu Renate: prepoznavanje lica po policajcu uz poređenje s arhivom državnih fotografija od preko 30 godina; mapiranje telekom grafa iz jednog telefonskog broja preko poziva i SMS metapodataka (analogno NSA-ovom programu MAINWAY); bulk CSV uvoz lokacijskih podataka pretplatnika od BH Telecoma, HT Eroneta i m:tela; te eksplicitna projekcija prihoda od kazni. Kombinovano, Renata nije alat za naplatu kazni — to je platforma za sveobuhvatni nadzor populacije s identifikacijom vozila i osoba, mapiranjem društvenih mreža, praćenjem lokacije, kontrolom dokumenata i generisanjem prihoda.
Svaki policajac koji prolazi ulicom može uperiti telefon u osobu i identifikovati je, povući njenu historiju vozila, provjeriti potjernice i pristupiti kaznenoj evidenciji. Ukupan broj policajaca s tom moći na ličnim uređajima u cijeloj Federaciji nepoznat je i neobjavljen. — o modulu Renata CyberCop
Mapa raspoređivanja: pet kantona i dalje
Renata je potvrđeno operativna u nizu federalnih kantona koji presijecaju etničke političke linije — od bošnjačke većine (KS, ZDK) do hrvatske većine i mješovitih (HNK, K10, PK). To što mostarska firma povezana s mrežom porodice Čović prodaje nadzor kantonima preko etničkih granica pokazuje da nadzorna infrastruktura nadilazi etničku politiku. K10 i PK leže na hrvatskoj (vanjskoj EU) granici, pa dokumentovane mogućnosti graničnog i prekograničnog praćenja vozila znače da se podaci o kretanju svih koji ulaze i izlaze iz Bosne kroz zapadne koridore bilježe sistemom bez GDPR-ekvivalentnog nadzora, izgrađenim na kineskom hardveru.
| Kanton | Skraćenica | Stanovništvo (pribl.) | Politički karakter |
|---|---|---|---|
| Kanton Sarajevo | KS | ~420.000 | bošnjačka većina |
| Zeničko-dobojski kanton | ZDK | ~360.000 | bošnjačka većina (raspoređeno 2025.) |
| Hercegovačko-neretvanski kanton | HNK | ~220.000 | mješovit bošnjačko/hrvatski |
| Kanton 10 (Livanjski) | K10 | ~80.000 | hrvatska većina (EU granica) |
| Posavski kanton | PK | ~39.000 | hrvatska većina (EU granica) |
MUP KS pod ministrom Katicom: budžet, ANPR i „promjena krvne slike"
Razmjera ulaganja MUP-a Kantona Sarajevo pod ministrom Admirom Katicom (Narod i Pravda) bez presedana je za kantonalnu policiju koja služi oko 420.000 ljudi: godišnji budžet od ~180 miliona KM, što je oko 428 KM po stanovniku — izvanredna cifra u zemlji gdje je prosječna neto plata oko 1.200–1.400 KM. Katica je najavio cilj zapošljavanja najmanje 1.000 novih policajaca do kraja 2026. kako bi se, njegovim riječima, „promijenila krvna slika" policije u KS. ANPR mreža narasla je s 2 kamere (2017.) na 101 (sada), uz plan za još 41, dok dva interceptorska vozila s po 9 kamera i 360-stepenim snimanjem mogu istovremeno pratiti 100+ vozila.
Nabavka helikoptera Bell 412EPX (~40 miliona KM, oko 5x više nego što je susjedni Kanton 10 platio za uporedivu letjelicu) Federalni ured za reviziju ocijenio je kao potpisanu „u suprotnosti sa Zakonom o javnim nabavkama", uz petostruko smanjenje penala za kašnjenje (s 0,5% na 0,1% sedmično). Tender za bodi-kamere vrijedan ~420.000 KM imao je tehničke specifikacije prepisane direktno iz prospekata kineskog proizvođača Hytera, pa je u predkvalifikaciji odbijeno 11 od 13 ponuđača. Sve to nadgleda federalni ministar unutrašnjih poslova Ramo Isak — dva puta osuđivan, otpušten iz policije 2003. zbog nedozvoljene upotrebe vatrenog oružja, čija supruga vodi privatnu zaštitarsku firmu CONDOR koju regulira njegovo vlastito ministarstvo, a sin mu upravlja najvećim zatvorom u FBiH (KPZ Zenica) po prijedlogu HDZ-ovog ministra pravde.
| Stavka | Količina | Trošak (KM) | Porijeklo / dobavljač | Status |
|---|---|---|---|---|
| Helikopter Bell 412EPX | 1 | ~40M (cijeli program) | Shot d.o.o. / SAD | u proizvodnji, rok 2026. |
| Oklopna vozila Roshel Senator AC | 12 (4+6+2) | ~8M+ ukupno | KM Trade Visoko / Kanada | 4 isporučena, 6 u 2026. |
| Interceptorska vozila (9 kamera svako) | 2 | nije objavljeno | nije objavljeno | operativna |
| TruCAM mobilni radari | 10 | nije objavljeno | TruCAM | operativni |
| Bodi-kamere | ~200 | ~490.000 | nije objavljeno (Hytera spec.) | operativne (sept. 2025.) |
| Policijske uniforme | 1.260 kompleta | 4,4M | nije objavljeno | isporučeno (2025.) |
MIBO Komunikacije: monopol nad cijelim sigurnosno-tehnološkim slojem
MIBO Komunikacije (Ilidža, osnovana 1996., direktor slovenački državljanin Marko Boštjančič) kontroliše cijeli sloj sigurnosne tehnologije Kantona Sarajevo: platformu SPARTA, inteligentni video-nadzor (Avigilon kamere do 61 megapiksela), radarske sisteme (10+ radara s 26 kućišta u KS, neki sposobni fotografisati lice vozača), radio-komunikacije (kao generalni zastupnik kineske Hytere s NDAA crne liste) i sisteme javnog uzbunjivanja. Ključno: laboratorija MIBO-a jedina je u FBiH akreditovana (BAS EN ISO 17020) za verifikaciju svih stacionarnih radara — firma istovremeno gradi, održava, isporučuje softver za obradu podataka I jedina je ovlaštena da provjeri tačnost vlastite opreme. Nezavisne verifikacije nema; vendor certificira sam sebe.
Ugovor MUP KS–MIBO za SPARTU vrijedio je 172.800 KM godišnje (LOT 1: 115.200 + LOT 2: 57.600), uz zaseban ugovor od 760.449 KM za proširenje radarskih sistema na autoputevima KS. MIBO djeluje i preko entitetske linije: preko partnerstva s Inovatraffic Holdingom učestvovao je u radarskom raspoređivanju MUP-a RS. Koncentracija tolike sigurnosne infrastrukture u jednoj firmi sa stranim direktorom, prijavljenim partijskim vezama i nultim nezavisnim nadzorom predstavlja jedinstvenu tačku otkaza za sigurnost 420.000 građana — ako MIBO padne ili bude kompromitovan, pada cijeli ekosistem: kamere, radari, radio-presretanja i snimci bodi-kamera.
Korporativna mreža: Čović–Laco–Kabiri
Korporativna mreža iza nadzorne infrastrukture vodi do izraelskog biznismena Amira Grossa Kabirija (M.T. Abraham Group, registrovana u offshore zoni Paname), koji istovremeno održava odnose i s Čovićem (HDZ) i s Dodikom (SNSD). Marko Laco, graditelj Renate, ujedno je zastupnik Kabirijeve Abraham Group u BiH. Firma Katarina (Milenko Čović, opisivan kao dalji rođak Dragana Čovića) preuzima državne IT nabavke tamo gdje HDZ imenuje direktore institucija, dok firma Opus (isti vlasnik) dobija ugovor od 3,33 miliona KM za GPS narukvice za zatvorenike. Jedan čovjek — Laco — istovremeno gradi policijski nadzorni softver (IT Odjel/Renata), suvlasnik je firme koja dobija državne IT ugovore i nadmeće se za izbornu tehnologiju (Katarina), i predstavlja izraelskog biznismena saveznika i Čovića i Dodika.
Kroz Kabirijev Aluminij Industries u Mostaru (prihod preko 1 milijarde KM, 55 miliona KM dobiti 2022.) teklo je tokom rata u Ukrajini 335 miliona BAM ka ruskom RUSAL-u — drugom najvećem proizvođaču aluminija na svijetu, ranije u vlasništvu sankcionisanog oligarha Olega Deripaske — preko švicarskog trgovca Glencore. Tacno.net je tu opskrbnu liniju nazvao „kinesko-ruskim zaobilaskom evropskih sankcija" koji djeluje kroz Mostar. Kabiri je predsjednik izraelske fondacije muzeja Hermitaž i održava bliske odnose s Putinovim lojalistom Mihailom Piotrovskim, dok je kineski državni NFC — strateški partner u Aluminiju — prema Reutersovim navodima povezan s iranskim raketnim programom kroz proizvodnju aluminijskog praha.
| Akter | Uloga | Veza u mreži |
|---|---|---|
| Marko Laco (IT Odjel) | Graditelj Renate i OWIS DMS-a | zastupnik Kabirijeve Abraham Group; zet Milenka Čovića |
| Milenko Čović (Katarina d.o.o., Opus d.o.o.) | Državne IT nabavke, GPS narukvice | rođak Dragana Čovića; isti mostarski adresni klaster |
| Dragan Čović (HDZ BiH) | bivši član Predsjedništva BiH (2014–2018) | imenuje direktore institucija; energetski savez s Kabirijem |
| Davorin Primorac (BHANSA) | Direktor agencije za vazduhoplovstvo | zet Dragana Čovića; Katarina dobija ugovore |
| Amir Gross Kabiri (M.T. Abraham, Aluminij) | Izraelski biznismen, vlasnik Aluminija | most ka Čoviću i Dodiku; RUSAL/Glencore, NFC, Hermitaž |
Telekom i energetika: zarobljena infrastruktura
Ne-javne mogućnosti Renate uključuju direktan bulk uvoz podataka od telekom operatera. Sva tri glavna operatera politički su zarobljena od istih stranaka koje kontrolišu policijske nadzorne sisteme — nema institucionalnog odvajanja između potrošača nadzora i pružaoca podataka. BH Telecom (2,1 milion pretplatnika, 566 miliona KM prihoda) vodi Amel Kovačević, lični savjetnik ministra Konakovića (NiP) prebačen direktno iz njegovog kabineta — što znači da NiP kontroliše i nadzorni sistem (Renata/SPARTA preko Katice) i telekom koji ga hrani podacima. HT Eronet, 39,1% u vlasništvu Hrvatskog Telekoma (Deutsche Telekom), opisan je u američkim diplomatskim depešama kao HDZ-ova „krava muzara". m:tel je 65% u vlasništvu Telekoma Srbije, prodat 2006. za 646 miliona eura pod Dodikovom upravom.
| Operater | Vlasništvo | Politička linija | Tok podataka |
|---|---|---|---|
| BH Telecom | 90% Vlada FBiH | bošnjačke stranke (Trojka / NiP) | pretplatnički podaci → Renata/SPARTA |
| HT Eronet | 39,1% Hrvatski Telekom (Deutsche Telekom) | HDZ („krava muzara") | pretplatnički podaci → Renata; dostupno SOA/BND |
| m:tel (Telekom Srpske) | 65% Telekom Srbije | SNSD / srpska država | pretplatnički podaci → Safe City/ANPR RS; dostupno BIA |
Energetski sektor preslikava istu podjelu: tri odvojene elektroprivrede, svaka pod drugom etničkom strankom — Elektroprivreda HZHB (Mostar, HDZ), Elektroprivreda BiH (Sarajevo, SDA/Trojka) i Elektroprivreda RS (Trebinje, SNSD). Kabirijev planirani CCGT/solarni pogon na Aluminiju vezan je za 30-godišnji zakup industrijske infrastrukture potpisan 2020. uz priključak snage do 235 MW za prijavljenih ~30.000 KM mjesečno — privilegovani pristup mreži koji drugi investitori ne mogu dobiti. Borjana Krišto (HDZ, predsjedavajuća Vijeća ministara) javno je branila Južnu gasnu interkonekciju kao „ne samo infrastrukturni, nego i sigurnosni projekat".
Mreža Dodik: RS IT, mediji i nadzor
U Republici Srpskoj Prointer ITSS — koji gradi i održava mrežu od 505+ Dahua kamera u 27 opština — kontroliše Igor Dodik preko holdinga Infinity International Group i nominalnih vlasnika (Đorđe Đurić). OFAC je 18. juna 2024. označio Prointer kao dio mreže od „dva pojedinca i sedam entiteta" koji porodici Dodik daju glavne izvore prihoda; američki Trezor naveo je da su Igor i Milorad Dodik 2024. iskoristili kontrolu nad zvaničnicima da „manipulišu nacrtom državnog budžeta BiH" kako bi ugovor dobio Prointer „izvan konkurentskog procesa". Sankcije su ukinute 29. oktobra 2025. — tajming koji se poklapa s otvaranjem prozora za izbornu tehnologiju u februaru 2026.
Uz Lanaco (vlasnik Nebojša Ninić, suosnivač SNSD-a; 639 javnih tendera u vrijednosti preko 92 miliona KM bez PDV-a za pet godina), Prointer čini IT duopol kroz koji prolazi gotovo svaka digitalna interakcija građana RS s vlašću — od poreskih podataka i zdravstvenih kartona do školskih evidencija. Žurnal je Lanacov model opisao kao sistematsku šemu: besplatan softver javnim ustanovama, pa naplata godišnjeg održavanja iz javnih budžeta. ANPR pokrivenost u RS uključuje 47 čitača tablica s tačnošću preko 95% pri brzinama do 200 km/h, koji su za samo nekoliko mjeseci proizveli 21.495 prekršajnih naloga građanima Banje Luke. MUP RS zvanično poriče upotrebu prepoznavanja lica, ali BIRN bilježi da je hardver trivijalno nadogradiv softverom — potreban je samo ažuriranje firmvera, ne nova oprema.
| Entitet | Uloga | Status |
|---|---|---|
| Infinity International Group | Holding (nom. Đorđe Đurić) | OFAC sankcionisan jun 2024., delistiran okt. 2025. |
| Prointer ITSS | Graditelj Safe City mreže (505+ Dahua kamera) | OFAC sankcionisan jun 2024., delistiran okt. 2025. |
| Lanaco d.o.o. | Drugi stub IT duopola RS (Nebojša Ninić, SNSD) | na US SAM.gov listi neprihvatljivih (jul 2024.) |
| Igor Dodik | Upravlja finansijskim odlukama mreže | OFAC sankcionisan, delistiran okt. 2025. |
| m:tel (Telekom Srpske) | Pretplatnički podaci za Safe City/ANPR | 65% Telekom Srbije |
Izborna tehnologija: ista mreža želi brojati i glasove
Nabavku izborne tehnologije nije pokrenula nijedna demokratska institucija BiH — nametnuo ju je visoki predstavnik Christian Schmidt Bonskim ovlastima, naloživši „integritetni paket" i 63 miliona eura iz dobiti Centralne banke, zaobilazeći Parlamentarnu skupštinu koja te promjene nikada nije izglasala. CIK je primio četiri ponude. Najnižu je dao konzorcij Planet Soft (Banja Luka, SNSD-bliska) + Katarina (Čović/Laco) + Core (Sarajevo) + Miru Systems (Južna Koreja) — ista porodično-poslovna mreža koja gradi policijsku nadzornu platformu pokušala je istovremeno kontrolisati i tehnologiju koja broji glasove. Miru Systems je isporučio izbornu opremu za rusko predsjedničko biranje 2018. (PCOS uređaji, razvijeni s Bauman Moscow State Technical University) i ima dosje kontroverzi od DR Konga do Iraka, Argentine i Filipina.
| Ponuđač | Cijena (KM, bez PDV) | Isporuka | Napomena |
|---|---|---|---|
| Planet Soft + Katarina + Core + Miru Systems | 57.707.261 | 90 dana | najniža ponuda — CIK ocijenio „neprirodno nisku" |
| Smartmatic (+ Smartmatic Int. Holding + DSC) | 74.500.000 (82,8M s 10% popusta) | 139 dana | izabran od CIK-a, glasovima 6:1 |
| Artco Group (Sarajevo) | 79.791.281 | 170 dana | uložio žalbu |
| Provis (Bijeljina) | 104.110.500 | 180 dana | žalba; premašio procijenjenu vrijednost |
CIK je 19. marta 2026. glasovima 6:1 ugovor dodijelio Smartmaticu, čiji je miamijevski tužilaštvo u oktobru 2025. proširilo optužnicu. Fundamentalniji problem je da Izborni zakon BiH ne dozvoljava elektronsko brojanje glasova: zakon traži ručno brojanje, a propisani formati listića (u Kantonu Sarajevo s više stotina kandidata) fizički su preveliki za standardne skenere. Predložene izmjene CIK je poslao Parlamentu u oktobru 2025.; Parlament nije postupio. To znači da bi cijela nabavka od 74,5 miliona KM — i 63 miliona eura koje je Schmidt naložio iz Centralne banke — mogla proizvesti opremu koja se ne smije zakonito koristiti. Opći izbori u oktobru 2026. mogli bi biti odgođeni zbog ovih komplikacija.
Strani akteri: deset država, šest obavještajnih službi nad istim podacima
Najmanje deset stranih državnih aktera održava obavještajne, nadzorne ili ekonomske kanale u BiH. Izrael isporučuje jezgro zakonitog presretanja preko platforme Cognyte (ranije Verint) SIC 5.0 u SIPA-i i OSA-i, a Kabirijeva mreža povezuje izraelski kapital i s Čovićem i s Dodikom. Kina isporučuje kompletan hardverski sloj (Hikvision u Federaciji, Dahua u RS — obje na američkoj Entity listi zbog nadzora Ujgura), gura Huawei 5G i ima državna preduzeća (CMEC, NFC) u Kabirijevom Aluminiju. Srbija kontroliše m:tel preko Telekoma Srbije (BIA pristup), a BIA-in direktor javno je hvalio tužioca Dubravka Čamparu. Hrvatska djeluje preko SOA-e i HT Eroneta (Deutsche Telekom). Njemački hardver (Rohde & Schwarz presretanje, Heckler & Koch, BND preko posrednika poput patera Tolja) prožima cijeli aparat.
Mađarska je raspoređivala specijalce (TEK) i Kontraterorističku kancelariju u Banjoj Luci. Iran održava najstariju i najdublju penetraciju preko SDA — od 5.000–14.000 tona oružja koje je IRGC poslao tokom rata, do Iranskog kulturnog centra kao MOIS obavještajnog čvorišta u Sarajevu. Rusija djeluje kroz RUSAL, Hermitaž-Piotrovski kanal i Dodikov lični odnos s Putinom. EU finansira EUFOR (~1.100 vojnika) i donira ~8 miliona BAM opreme SIPA-i i Graničnoj policiji, dok austrijsko-njemačke banke kontrolišu 75% bankarskog kapitala BiH (Raiffeisen, UniCredit, Sparkasse), a austrijski osiguravači (UNIQA, Vienna Insurance Group, GRAWE) drže paralelnu bazu podataka o životima građana koja teče u Beč bez ijednog nadzornog mehanizma BiH. Podaci o nadzoru građana BiH dostupni su istovremeno za najmanje šest stranih obavještajnih službi kroz strukture korporativnog vlasništva.
| Država | Kanal / sredstvo | Tačka uticaja |
|---|---|---|
| Izrael | Cognyte (Verint) SIC 5.0; Kabirijeva mreža | presretanje u SIPA/OSA; most ka Čoviću i Dodiku |
| Kina | Hikvision, Dahua, Huawei; CMEC, NFC | hardver oba nadzorna sistema; Aluminij; 5G |
| Srbija | Telekom Srbije (65% m:tel); BIA | pretplatnički podaci RS → Beograd |
| Hrvatska | SOA; HT Eronet (T-HT / Deutsche Telekom) | obavještajna razmjena; telekom podaci → Renata |
| Njemačka | Rohde & Schwarz, H&K; Deutsche Telekom; BND | presretanje RS; lanac telekom podataka; posrednici |
| Iran | IRGC/MOIS preko SDA; NFC-raketni prah | najstarija penetracija sigurnosnih službi |
| Rusija | RUSAL/Glencore; Hermitaž; Dodik-Putin | 335M BAM kroz Aluminij; energetika; RS |
| Austrija/Njemačka (finansije) | Raiffeisen, UniCredit, UNIQA, VIG | 75% bankarskog kapitala; paralelna baza o građanima |
IDDEEA: čuvar podataka svih građana u kontaminiranoj hali
IDDEEA — Agencija za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka — drži biometrijske podatke, fotografije i otiske svakog građanina BiH i upravlja CIPS bazom. Kada Renata poredi lice s „30+ godina državnih fotografija", IDDEEA je krajnji izvor te arhive. Pa ipak, ta kritična institucija smještena je u Banjoj Luci, u bivšoj industrijskoj zoni Incel kontaminiranoj piralenom (PCB), u zgradi bez upotrebne, ekološke i građevinske dozvole — a Centar za personalizaciju dokumenata bio je više od godinu dana bez policijske zaštite. Revizija je utvrdila ~28 miliona KM štete na ugovoru za lične karte (Muehlbauer Banjaluka). Biometrijska baza svih građana BiH, uključujući 60%+ koji žive u Federaciji, fizički je tako pod praktičnom jurisdikcijom entiteta čije rukovodstvo su SAD sankcionisale.
Vakuum nadzora: strukturno kršenje člana 8.
Ne postoji javni inventar nadzornih sistema nigdje u BiH — što je strukturno kršenje člana 8. Evropske konvencije o ljudskim pravima ugrađenog u Ustav BiH (Aneks 4. Dejtonskog sporazuma). Praksa Evropskog suda za ljudska prava (S. i Marper protiv UK, Roman Zakharov protiv Rusije, Big Brother Watch protiv UK) zahtijeva jasan pravni osnov, nezavisni nadzor, ograničenja zadržavanja podataka i mehanizme obavještavanja — BiH ne ispunjava nijedan od tih uslova. Agencija za zaštitu ličnih podataka (AZLP) radi po zakonu iz 2006. koji prethodi GDPR-u, prima oko 10 prijava video-nadzora dnevno (skoro sve od privatnih građana), nema javnu evidenciju o reviziji policijskih sistema i nema ovlasti uporedive s EU regulatorima. OSA nije imala potpunu finansijsku reviziju za 25 godina postojanja Ureda za reviziju.
Fragmentacija je suština, a ne nuspojava. Deset kantona, dva entiteta, jedan distrikt i slaba država znače da nijedna institucija nema mandat, podatke ni politički interes da sastavi nacionalni inventar — jer bi takav inventar razotkrio razmjeru onoga što je izgrađeno bez demokratske ovlasti. Vladajuća koalicija (SDP+NiP+HDZ) zajednički je glasala da blokira jedinu parlamentarnu istragu (o aferi Spengavanje) koja je dotakla odnose policije i izvršne vlasti. Evropska komisija u izvještajima za 2024. i 2025. ocjenjuje napredak na poglavljima 23. i 24. kao „rana faza", dok raspoređivanje nadzorne tehnologije teče bez čekanja da institucije nadzora stignu.
Velika konvergencija
Najopasnije svojstvo nadzorne države nije to što služi jednoj frakciji, nego što povezuje sve tri — preko Kabirija, energetike i zajedničke institucionalne zarobljenosti. Aparat funkcioniše kao zajednički resurs među etničkim brokerima moći koji se javno protive jedni drugima, a privatno sarađuju kroz Kabirijevu komercijalno-diplomatsku posredničku ulogu. Linija od Izetbegovića preko Mehmedagića, BH Telecoma, Cognytea, Izraela, Kabirija, Aluminija, RUSAL-a, TurkStreama i Erdoğana opisuje zatvorenu petlju nadzora, energije, obavještajnih veza i političke moći koja nadilazi sve tri etničke podjele. Opći izbori u oktobru 2026. odredit će ko kontroliše ove sisteme naredne četiri godine — ali sami sistemi, i političko-komercijalna arhitektura iza njih, ostaju bez obzira na ishod. Izbori postaju mehanizam za rotaciju kontrole nad nadzornim alatima, a ne mehanizam demokratske odgovornosti.
Distribuirana autoritarna infrastruktura ne zahtijeva distribuiranu autoritarnu zavjeru — zahtijeva samo odsustvo distribuiranog demokratskog ograničenja. — iz zaključka izvještaja