Sažetak
Svesrpski sabor, sazvan u Beogradu 8. juna 2024. uz učešće predsjednika, vlada, skupština i Srpske pravoslavne crkve iz Srbije i Republike Srpske, usvojio je Deklaraciju o zaštiti nacionalnih i političkih prava srpskog naroda. Dokument uspostavlja Nacionalni savjet srpskog naroda kao koordinaciono tijelo te iznosi niz stavova o Dejtonskom mirovnom sporazumu, Srebrenici, Kosovu, vojnoj neutralnosti i ekonomskom zbližavanju Srbije i RS.
Ključne činjenice
- Sabor sazvan uz učešće predsjednika Srbije i predsjednika RS, vlada, skupština, Srpske pravoslavne crkve i Srpske akademije nauka i umetnosti.
- Uspostavlja se Nacionalni savjet srpskog naroda koji koordiniše i izvršava akte Svesrpskog sabora.
- U Nacionalni savjet automatski ulaze predsjednici Srbije i RS, predsjednici skupština i vlada, ministar vanjskih poslova Srbije, predsjednici obe akademije nauka, predsjednik Matice srpske i predstavnik Senata RS.
- Sabor se obavezuje na redovne sjednice svake dvije godine.
- Deklaracija odbacuje Rezoluciju UN-a o Srebrenici; tvrdi da je bila pokušaj kolektivnog okrivljavanja cijelog srpskog naroda.
- Sabor proglašava Kosovo i Metohiju neotudivim dijelom Srbije; osumnjičuje 'albanske secesioniste' za etničko čišćenje.
- Sabor ne podržava imenovanje Visokog predstavnika u BiH bez saglasnosti strana ugovornica i SB UN-a.
- Republika Srpska proglašena jedinstvenm i nedjeljivim ustavnopravnim subjektom koji može aktivirati sve nadležnosti koje su Dejtonom predviđene.
- Sabor podržava vojnu neutralnost Srbije i RS, i direktnu saradnju bezbjednosnih sistema Srbije i RS.
- Srbija finansirala infrastrukturne projekte u RS i opštinama FBiH u kojima Srbi čine većinu.
- Predložena izgradnja autoputa Banjaluka-Beograd, gasovoda kroz RS, aerodroma u Trebinju i zajedničkih hidroelektrana.
- Srbija i RS planiraju zajednička monumentalna spomen-zdanja u Donjoj Gradini i Beogradu.
- Predlaže se osnivanje Fonda 'Djeca nam se rađala' za pronatalitetne mjere.
Akteri u dokumentu
Aleksandar Vučić predsjednik Republike Srbije (implicitno kao potpisnik Svesrpskog sabora) Učesnik Svesrpskog sabora kao predsjednik RS Srbije; sabor sazvan u Beogradu 8. juna 2024.
Milorad Dodik predsjednik Republike Srpske (implicitno kao potpisnik Svesrpskog sabora) Supotpisnik Deklaracije kao predsjednik RS; Vlada RS je objavila dokument na svom sajtu
Sastavljen od izabranih i neizabranih predstavnika; uspostavlja Nacionalni savjet koji nema ustavni osnov u BiH
Sudjelovala uz blagoslov; Sabor je proglašava 'stubom nacionalnog, kulturnog i duhovnog identiteta'
Lično prisustvovao i dao blagoslov Svesrpskom saboru
Objavila Deklaraciju na službenom sajtu vladars.rs
Predsjednici, potpredsjednici i članovi vlade učestvovali u Saboru
Predsjednik, potpredsjednici i narodni poslanici učestvovali u Saboru
Predsjednik, potpredsjednici i narodni poslanici učestvovali u Saboru
Predsjednik SANU ulazi u sastav Nacionalnog savjeta srpskog naroda
Predsjednik ulazi u Nacionalni savjet
Predsjednik Matice srpske član Nacionalnog savjeta
Uspostavljeno Deklaracijom; nema osnov u Ustavu BiH niti međunarodnom pravu
Sabor smatra njegovu ulogu neprimjerenom; poriče legitimnost imenovanja bez saglasnosti strana ugovornica
Pozivanje na Rezoluciju 1244; Sabor podsjeća da postavljanje Visokog predstavnika zahtijeva rezoluciju SB
Usvojila Rezoluciju o Srebrenici za koju je glasalo 84 države; Sabor je odbacuje
Sabor ih optužuje za etničko čišćenje i progon Srba
Dokument se bavi infrastrukturnom saradnjom bez imenovanja finansijera
Ključni subjekt Deklaracije; proglašena jedinstvenm i nedjeljivim ustavnopravnim subjektom
Ko-organizator Svesrpskog sabora i supotpisnik Deklaracije; potpisnica Dejtonskog mirovnog sporazuma
Crvene zastavice
VISOK Uspostavljanje paralelnog koordinacionog tijela koje nema osnov u Ustavu BiH
Nacionalni savjet srpskog naroda uspostavlja se Deklaracijom koja nije zakon ni međunarodni ugovor, a u njemu automatski sjede predsjednik, premijer i predsjednici skupštine RS. Ovo de facto uspostavlja vansistemski organ koordinacije koji usmjerava institucije BiH bez ikakve demokratske kontrole na nivou BiH.
VISOK Poricanje Rezolucije UN-a o Srebrenici i osporavanje historijskog konsenzusa
Sabor eksplicitno odbacuje Rezoluciju UNGA o Srebrenici i tvrdi da je bila 'pokušaj kolektivnog okrivljavanja srpskog naroda', što je politički stav koji osporava međunarodni pravosudni i politički konsenzus o genocidu u Srebrenici.
VISOK Vlada RS objavljuje dokument kao zvanični akt, premda je Sabor vansistemski skup
Deklaracija je objavljena na vladars.rs kao da je zvanični vladini dokument, iako Svesrpski sabor nije ustavna ni zakonska institucija. Time se vansistemski politički skup retroaktivno poprima kredibilitet državnog akta.
VISOK Direktna bezbjednosna saradnja RS i Srbije mimo odbrambenih nadležnosti BiH
Sabor podržava saradnju 'bezbjednosnog sistema Srbije i RS' koja uključuje razmjenu informacija i zajedničke vježbe. Odbrana i sigurnost su prema Ustavu BiH zajednička nadležnost; ova odredba sugerira paralelnu bezbjednosnu arhitekturu.
SREDNJI Srbija finansira infrastrukturne projekte u RS bez transparentnih tendera
Deklaracija 'pozdravlja napore RS Srbije koja je finansirala veliki broj infrastrukturnih projekata u RS' bez ikakvog navođenja procedure javnih nabavki ili nadzornog mehanizma, sugerirajući direktne državne transfere sa nejasnim proceduralnim okvirom.
VISOK Proglašavanje RS jedinstvenm i nedjeljivim subjektom koji može 'aktivirati sve entitetske nadležnosti'
Zaključak 23 poziva RS da može 'aktivirati sve nadležnosti koje su prema Dejtonskom mirovnom sporazumu predviđene kao nadležnosti entiteta', što je formulacija koja pokriva i secesionistička tumačenja te ostavlja prostor za jednostrane poteze kojima se osporava autoritet zajedničkih institucija BiH.
Analitička ocjena
Svesrpski sabor, objavljen na sajtu Vlade RS kao da je zvanični vladini dokument, u suštini je politička manifestacija bez pravnog statusa kojom se uspostavlja Nacionalni savjet srpskog naroda - paralelno koordinaciono tijelo koje obuhvata predsjednike i premijere dva entiteta (RS) i suverene države (Srbije), a koje nije zasnovano ni na jednoj odredbi Ustava BiH ni Dejtonskog mirovnog sporazuma. Deklaracija u jednom dokumentu odbacuje Rezoluciju UN-a o Srebrenici, poriče legitimnost Visokog predstavnika, najavljuje saradnju bezbjednosnih sistema mimo zajedničke odbrane BiH, te proklamuje pravo RS da 'aktivira sve entitetske nadležnosti' - formulacija koja je namjerno dvosmislena ali može opravdati gotovo svaki jednostrani potez prema institucijama BiH. Objava ovog dokumenta od strane Vlade RS nije slučajna: radi se o instrumentalizaciji institucionalne pozicije radi legitimiziranja vansistemskih aranžmana, sa direktnom implikacijom po suverenitet i integritet BiH.
Ocjena AI-analitičara groundana u našem grafu subjekata, veza i budžeta — za provjeru, nije presuda.