Dugotrajna imenovanja vršilaca dužnosti u institucijama i preduzećima Republike Srpske

Neutralna sinteza redakcije

Istraživanje CIN-a dokumentuje praksu da Vlada Republike Srpske sistematski postavlja i zadržava vršioce dužnosti na čelnim pozicijama institucija i javnih preduzeća, često daleko izvan zakonskih rokova. Identifikovano je najmanje 140 takvih slučajeva, pri čemu se javni konkursi ili uopšte ne raspisuju ili se raspisuju sa značajnim zakašnjenjima.

Navodi se da ovakvo postupanje zaobilazi standardne mehanizme javnog nadmetanja i meritornog izbora, čime se ključne funkcije popunjavaju osobama koje imaju političku podršku izvršne vlasti, a ne nužno stručne reference. Pojedina imena, poput Radovana Viškovića (u ulozi premijera RS u relevantnom periodu), Nenada Nešića (kao bivšeg v.d. direktora javnog preduzeća) te drugih aktera, koriste se kao ilustrativni primjeri kako se status v.d. koristi za održavanje političke kontrole i slabljenje institucionalne odgovornosti.

Ovaj model stvara presedan u kojem vršioci dužnosti, iako formalno privremeno rješenje, obavljaju mandat kao da su punopravno imenovani, ali bez istog nivoa javne i pravne provjerljivosti. Time se otvara prostor za netransparentno upravljanje resursima, selektivnu lojalnost i lakše smjenjivanje kada politički interes to zahtijeva, dok se nezavisnost rukovodstava i dugoročno planiranje institucija potiskuju u drugi plan.

Konsenzus i spor

Konsenzus

Postoji višegodišnja praksa imenovanja velikog broja vršilaca dužnosti u institucijama i javnim preduzećima Republike Srpske umjesto provođenja redovnih konkursa.
Status vršioca dužnosti u pravilu bi trebao biti vremenski ograničen i vezan za pokretanje i okončanje transparentnog konkursnog postupka.
Dugotrajno zadržavanje v.d. statusa smanjuje institucionalnu stabilnost i može povećati političku zavisnost rukovodilaca od imenovatelja.

Osporeno

U javnom diskursu osporava se da li je Vlada RS formalno kršila pojedine zakonske odredbe ili je djelovala u "sivoj zoni" tumačenja rokova i procedura.

Političke implikacije

Analiza redakcije — čije interese okvir služi

Okvir dugotrajnog imenovanja vršilaca dužnosti prvenstveno učvršćuje političku kontrolu nad institucijama u korist vladajućeg bloka u RS, dok slabi uticaj opozicije i nezavisnih institucija koje se oslanjaju na transparentne konkurse.

U prilog ide

SNSD i koalicioni partneri u RSvladajuća većina u Narodnoj skupštini RS

Na udaru

opozicione stranke u RSprofesionalni i nestranački kadrovi koji zavise od javnih konkursanezavisne nadzorne institucije

Ko ima koristi

Analiza redakcije

Političku i materijalnu korist od dugotrajnog održavanja vršilaca dužnosti imaju nosioci izvršne vlasti u RS i njima bliski stranački kadrovi, koji kroz izbjegavanje konkursa lakše raspoređuju lojalne osobe na rukovodne pozicije i utiču na javne nabavke i upravljanje resursima.

Vlada Republike Srpske — Kroz ovlaštenja za imenovanje v.d. kadrova održava širok prostor diskrecionog odlučivanja, političke kontrole i uticaja na rukovođenje institucijama i javnim preduzećima bez pune konkursne provjere.
Radovan Višković — Kao premijer RS u relevantnom periodu imao je ključnu ulogu u predlaganju i provođenju politike imenovanja vršilaca dužnosti, što konsoliduje uticaj njegovog političkog bloka nad administracijom.
Nenad Nešić — Kao bivši v.d. direktora javnog preduzeća (Putevi RS), status vršioca dužnosti mu je omogućio upravljanje značajnim javnim resursima i tenderima prije sprovođenja ili van standardne konkursne procedure.

Povezani akteri

Kako se priča odnosi na aktere koje već pratimo — njihov rizik, funkcija i veze. Procjene su naše.

Vlada Republike Srpske Institucija

NEGATIVNO rel. visoka

Izvršna vlast (entitet)

Kolektivni organ koji donosi odluke o imenovanju vršilaca dužnosti u institucijama i javnim preduzećima RS, te prema navodima istraživanja sistematski koristi taj mehanizam umjesto redovnih konkursa.
Radovan Višković Osoba

RIZIK visok NEGATIVNO rel. visoka

Premijer RS-a

Kao premijer RS u periodu na koji se odnosi istraživanje, predsjedavao je Vladom RS koja je masovno imenovala vršioce dužnosti umjesto da provodi transparentne konkurse.
Nenad Nešić Osoba

RIZIK visok NEGATIVNO rel. visoka

Ministar sigurnosti BiH (od 2022), lider DNS-a

Spomenut kao bivši v.d. direktor javnog preduzeća u RS, kroz čiju se ulogu ilustrira kako status vršioca dužnosti omogućava upravljanje javnim resursima i tenderima van standardne konkursne prakse.
CIN — Centar za istraživačko novinarstvo Medij

RIZIK nizak NEUTRALNO rel. visoka

Istraživački centar (NVO)

Medij i organizacija koja je provela i objavila istraživanje o rasprostranjenosti i posljedicama dugoročnog imenovanja vršilaca dužnosti u RS.
Blaško Kaurin Osoba

NEGATIVNO rel. srednja

iz monitora

Korišten u članku kao primjer osobe koja je do funkcije došla ili je ostala na njoj kroz mehanizam vršilaca dužnosti, što ukazuje na personalizovanu primjenu ove prakse.
Nedeljko Ćorić Osoba

NEGATIVNO rel. srednja

iz monitora

Naveden u istraživanju kao primjer pojedinačnog funkcionera uključenog u praksu dugotrajnog obavljanja funkcija kroz status vršioca dužnosti ili politički uslovljena imenovanja.

Kroz izvore

CIN CENTAR BiH

Vlasnik: CIN — Centar za istraživačko novinarstvo

Medij uokviruje priču kao sistemsku zloupotrebu v.d. imenovanja koja omogućava političku kontrolu i izbjegavanje javnih konkursa.

“"Puno je lakše sa njima raditi kad su v. d, nego kad se postave za direktore"”
Izvor ↗