Dokument je broj Službenog glasnika RS 73 od 18. avgusta 2023. koji sadrži Zakon o izmjenama i dopunama Krivičnog zakonika RS, proglašen ukazom predsjednika Milorada Dodika. Ključna izmjena je uvođenje potpuno nove Glave XVIIa Krivičnog zakonika RS — krivičnih djela protiv časti i ugleda: kleveta (čl. 208a), iznošenje ličnih i porodičnih prilika (208b), javno izlaganje poruzi zbog rase/vjere/nacionalnosti (208c). Pored klevete, zakon uvodi nova krivična djela: neovlašteno objavljivanje tuđeg spisa/portreta/snimka (čl. 156a), zloupotreba polno eksplicitnog sadržaja (170a), pojačava kazne za nasilje u porodici (čl. 186), mijenja djelo krađe električne energije i djelo povrede ugleda suda (čl. 340). Dokument sadrži i druge odluke: donacija ERS iz neto dobiti 2022., odobrenje eksploatacije šljunka za Opštinu Istočni Drvar.
| Stavka | Iznos | Valuta |
|---|---|---|
| Minimalna kazna za klevetutu (čl. 208a st. 1) | 1.000 | KM |
| Maksimalna kazna za klevetutu putem medija (čl. 208a st. 2) | 5.000 | KM |
| Minimalna kazna za klevetutu s teškim posljedicama (čl. 208a st. 3) | 3.000 | KM |
| Maksimalna kazna za klevetutu s teškim posljedicama (čl. 208a st. 3) | 6.000 | KM |
| Eksploatacija šljunka i pijeska za Opštinu Istočni Drvar (odobrena količina) | 1.500 | m3 |
Dodavanjem Glave XVIIa u KZ RS, kleveta je uveden kao krivično djelo s novčanom kaznom 1.000-6.000 KM i obaveznim javnim objavljivanjem presude. Ovo je direktno suprotno preporukama Savjeta Evrope, OSCE-a i Venecijanske komisije koje dosljedno pozivaju BiH i RS na dekriminalizaciju klevete. Kriminalizacija klevete ima prohibitoran efekt na slobodu govora i novinarskog istraživanja: svaki novinarski tekst koji nanese štetu ugledu moćne osobe može rezultirati krivičnom prijavom, čak i ako je istinit — jer čl. 208b eksplicitno kaže da se istinitost ne dokazuje za 'iznošenje ličnih i porodičnih prilika'.
Član 208b st. 4 eksplicitno propisuje: 'Istinitos ili neistinitos onoga što se iznosi ili pronoси iz ličnog ili porodičnog života nekog lica ne dokazuje se.' Ovo znači da novinar koji tačno i dokumentirano izvjestuje o privatnim aferama javnog funkcionera može biti kažnjen čak i za istinit navod — što je zakonodavni instrument za suzbijanje istraživačkog novinarstva pod izgovorom zaštite privatnosti.
Klub bošnjačkih delegata u Vijeću naroda RS pokrenuo je vitalni interes nad zakonom o kleveti, što je ustavni mehanizam zaštite Bošnjaka od diskriminatornih zakona. Vijeće za zaštitu vitalnog interesa Ustavnog suda RS odbacilo je prijedlog, čime je proglašen zakon koji Bošnjaci smatraju štetnim. Ovaj obrazac — podizanje vitalnog interesa i njegovo odbacivanje — pokazuje da je mehanizam zaštite konstitutivnih naroda u RS sustavno neutraliziran.
Odluka br. 1834 daje saglasnost na donacije Elektroprivrede RS iz neto dobiti za 2022. godinu, ali sam tekst odluke ne navodi ko su korisnici donacija, ni koliki su iznosi. ERS je javno preduzeće čija dobit pripada građanima RS — raspodjela donacija bez transparentne liste korisnika je klasičan mehanizam finansiranja politički bliskih organizacija na teret javne imovine.
Rješenje br. 1835 odobrava Opštini Istočni Drvar eksploataciju 1.500 m3 šljunka bez ugovora o koncesiji, pozivajući se na čl. 10 Zakona o rudarstvu. Ovakvi izuzeci od standardnih procedura, čak i za male količine i javne svrhe, normalizuju praksu zaobilaženja procedura koja se može koristiti i u komercijalnim slučajevima.
Središnja mjera ovog zakona — uvođenje krivičnog progona za klevetutu i iznošenje ličnih i porodičnih prilika — direktno je udario na slobodu medija u Republici Srpskoj. Zakon je usvojen u julu 2023., proglasio ga je predsjednik Dodik koji je i sam predmet brojnih medijskih izvještavanja o sumnjama u korupciju i kršenje Daytonskog sporazuma. Europska komisija, OSCE, Savjet Evrope i međunarodne novinarske organizacije konsistentno traže dekriminalizaciju klevete u BiH jer krivična odgovornost ima zastrašujući efekt na slobodu novinarskog istraživanja. Posebno opasna je klauzula u čl. 208b po kojoj se istinitost iznošenja ličnih i porodičnih prilika ne može dokazivati kao odbrana — ovo je pravni mehanizam kojim javni funkcioneri mogu ugušiti svako medijsko izvještavanje o privatnim aspektima svog života koji su relevantni za javni interes (imovina, porodični poslovi, hobiji financirani javnim novcem). Bošnjački vitalni interes bio je jedina prepreka ovom zakonu i bio je odbačen. Ovaj dokument, koji je nastao pod okriljem Tužilaštva BiH kao javni dokument, ilustruje zakonodavni napad na slobodu medija u RS koji je direktno relevantan za rad istraživačkog novinarstva u BiH.
Ocjena AI-analitičara groundana u našem grafu subjekata, veza i budžeta — za provjeru, nije presuda.